Investeren in gezondheid, preventie en toegankelijke zorg is geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde voor een mentaal gezonde en toekomstbestendige samenleving.

VWS geeft in de rijksbegroting aan dat ze willen inzetten op het behoud van zorgpersoneel en geeft aan dat ze de personeelskrapte in de zorg als een belangrij aandachtspunt voor de komende jaren zien. Ze geven aan dat de afspraken gemaakt in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) de grootste arbeidsmarkt tekorten moeten afwenden. De afspraken in het AZWA over het arbeidsmarktbeleid gaan over:

1. Het verlagen van administratieve lasten, onder andere door de inzet van AI;
2. De juiste inzet van medewerkers, onder meer door het gebruik van arbeidsbesparende technologie en informele zorg;
3. Vergroten van vakmanschap (o.a. scholing) en werkplezier (o.a. zeggenschap).

In de plannen voor het vergroten van vakmanschap wordt gerefereerd naar de (medische) vervolgopleidingen en de adviezen van het Capaciteitsorgaan.

Het NIP zet zich sterk in voor voldoende opleidingsplaatsen. Vooralsnog zijn er echter nog geen toezeggingen voor meer financiële ruimte hiervoor.

Goed nieuws is dat het kabinet gemeenten wil compenseren voor de tekorten in de jeugdzorg in 2023 en 2024. Het Rijk stelt eenmalig 728 miljoen euro beschikbaar. Conform de afspraken in de Hervormingsagenda Jeugd kan het geld bijvoorbeeld worden ingezet voor het versterken van de sociale basis en stevige lokale teams. Vanuit de gemeenten is er daarbij veel aandacht voor demedicaliseren, het betrekken van de context bij hulpvragen en het verminderen van administratieve lasten.

Het NIP onderschrijft het belang daarvan, maar waarschuwt voor het misverstand dat de inzet van goed opgeleide psychologen daarbij duur is, of leidt tot extra doorverwijzingen en wachtlijsten. Het tegenovergestelde is vaak het geval. De inzet postuniversitair opgeleide psychologen (zoals kinder- en jeugdpsychologen en gz-psychologen) aan de voorkant kan hoge kosten en onnodige wachttijden voor kinderen, jongeren en gezinnen juist voorkomen. Onlangs verscheen een goed voorbeeld hiervan in de gemeente Veendam in een artikel in NRC.

Het terugdraaien van de bezuiniging op de Onderwijskansenregeling biedt perspectief voor de 455 duizend kinderen en jongeren die extra ondersteuning op school nodig hebben en vaak ook te maken hebben met jeugdzorg. De grote bezuinigingen op het onderwijs blijven echter staan. Vanaf volgend jaar wordt er 800 miljoen bezuinigd op alle sectoren van het onderwijs.

De bezuinigingen dragen niet bij aan de mentale gezondheid van kinderen en jongerenn op school. Het NIP maakt zich hard voor de mentale gezondheid op school o.a. via de Expertgroep Schoolpsychologen Mentale Gezondheid.

Het kabinet zet in op een gezonde generatie in 2040. Met de preventiestrategie wordt voor 11 thema’s beoogt om van de gezonde strategie de vanzelfsprekende strategie te maken. Zo houdt deze onder andere in dat in 2040 geen enkele jongere van 12 tot en met 25 jaar meer rookt. Ook vapen en alcoholgebruik bij met name jongeren wordt aangepakt.

Eerder dit jaar pleitte het NIP ook voor verhoging van de leeftijdsgrens voor tabaksproducten en vapes.

Voor de gehandicaptenzorg worden de tarieven verhoogd (+ € 112 miljoen), is er extra geld voor huisvesting (+ € 140 miljoen) en komt er € 8 miljoen voor complexe zorg. Tegelijkertijd waarschuwt de sector voor “jojo-beleid”: structurele bezuinigingen vanaf 2027 blijven dreigen. De Toekomstagenda Gehandicaptenzorg, met focus op complexe zorg, innovatie en arbeidsmarkt, loopt in 2026 af.

Het NIP vertegenwoordigt de psychologen bij de Toekomstagenda gehandicaptenzorg, specifiek rond de arbeidsmarktthematiek. Wij benadrukken daarbij de noodzaak van voldoende instroom en behoud van psychologen in de gehandicaptenzorg. Daarnaast zitten we aan tafel bij de eerste gesprekken met VWS over een Hoofdlijnenakkoord Gehandicaptenzorg.

De ouderenzorg krijgt opnieuw veel aandacht, waaronder ook de woningen voor ouderen. Het kabinet wil dat ouderen zoveel mogelijk hun zelfstandigheid en regie behouden, binnen een veilige en passende leefomgeving. Deze inzet is vastgelegd in het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO).

Daarnaast blijft het kabinet inzetten op toegankelijke en persoonsgerichte palliatieve zorg. Mensen in de laatste levensfase moeten zoveel mogelijk in hun eigen omgeving kunnen leven en sterven, met ondersteuning van professionals, vrijwilligers en geestelijke verzorging.

Het NIP volgt deze ontwikkelingen nauwgezet. Daarbij haken wij aan bij het HLO, het Generiek Kompas Ouderenzorg en thema’s als het regiebehandelaarschap in de extramurale setting onder de visie op de eerstelijnszorg. Zo zorgen we dat de expertise van psychologen stevig verankerd wordt in de verdere uitwerking van de afspraken uit de begroting.

De aanpassing van de Wet Zorg en Dwang (Wzd) moet ertoe leiden dat de wet beter uitvoerbaar wordt. Zo krijgen zorgverleners meer tijd om passende zorg te bieden. Na advies van de Raad van State wordt dit voorstel naar de Tweede Kamer verzonden.

Het NIP denkt samen met andere veldpartijen mee over deze wet en heeft recent uitgebreid gereageerd op de consultatiewet Wzd.

Om de zorg toegankelijk te houden in tijden van arbeidsmarkttekorten heeft het toenmalige kabinet in 2022 het Integraal Zorgakkoord (IZA) gesloten met dertien zorg- en welzijnspartijen. Met het IZA is een belangrijke beweging in gang gezet naar meer passende zorg en betere samenwerking binnen regio’s en over de domeinen heen. Om deze beweging te versterken en versnellen heeft het huidige kabinet een Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) gesloten. Dit vormt het uitgangspunt voor het beleid in o.a. de ggz de komende jaren.

Het NIP heeft samen met andere ggz-partijen (MIND, NVvP en de NLggz) input geleverd op de ggz-paragrafen in het AZWA. Wij willen immers graag dat afspraken mét ons tot stand komen om zo de psychische zorg en de positie van de psychologen te borgen. Als NIP kunnen we ons vinden in de grote lijnen van het AZWA. Het zorgt er in theorie voor dat mensen sneller en beter geholpen worden. Maar we zijn er nog niet. Alles valt of staat bij hoe een en ander wordt uitgevoerd.

De aanpak van de lange wachttijden blijft een speerpunt in de plannen voor 2026. Het demissionaire kabinet heeft besloten de extra middelen voor wachttijdreductie door te trekken: net als voorgaande jaren wordt jaarlijks €30 miljoen uitgetrokken in zowel 2025 als 2026 om de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) terug te dringen.

Daarnaast wordt gewerkt aan een “werkagenda mentale gezondheid en ggz”. In 2025 heeft het kabinet de beweging voortgezet naar een mentaal gezondere samenleving en betere passende ondersteuning en zorg langs vier lijnen (verbeteren mentale gezondheid, mensen op de juiste plek helpen, door- en uitstroom uit de ggz bevorderen en verbeteren prikkels in het stelsel). Eind 2025 is het actieprogramma Mentale gezondheid & ggz opgesteld. Daarmee zet het kabinet in 2026 in op een aantal acties voor het versterken van mentale veerkracht en het oplossen van een aantal knelpunten tussen stelsels. Met die acties willen ze bijdragen aan een meer samenhangende aanpak van preventie, ondersteuning en zorg en versterken we de verbinding tussen het sociaal domein en de ggz. Ook probeert het kabinet meer inzicht te krijgen in de man-vrouwverschillen in mentale gezondheid, om op deze manier acties goed gericht in te kunnen zetten.

Het NIP is betrokken bij het programma Mentale gezondheid en ggz en praat mee over de inzet hierop.

Het ministerie SZW wil bijdragen aan een inclusieve en sociaal stabiele samenleving waarin mensen in verscheidenheid met elkaar samenleven en kunnen participeren in de maatschappij. Er wordt gewerkt aan gelijkwaardige kansen en evenredige posities op de arbeidsmarkt, een snelle en goede inburgering van nieuwkomers en inclusief en gelijkwaardig samenleven. Ook is het weerbaar maken tegen ongewenste beïnvloeding en het versterken van de sociale stabiliteit een doel van dit beleid. Het kabinet zet een Nationale Dialoog in gang die moet bijdragen aan het versterken van wederzijds vertrouwen tussen burgers en overheid, een respectvolle en constructieve gesprekscultuur stimuleert en de onderlinge verbondenheid in de samenleving moet bevorderen. Verder zet het kabinet in op het vergroten van de transparantie van besluitvorming, zodat de samenleving kan volgen hoe besluiten tot stand komen en welke externe inbreng daarbij een rol heeft gespeeld.

Het NIP heeft informatie uit de psychologie over diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid verzamelt op de gelijknamige themapagina. Daarnaast publiceerde de expertgroep welzijn en gedrag een blog over sociale psychologie en hoe de overheid het vertrouwen kan herstellen.  Deze kennis wordt ook gedeeld met stakeholders, zoals ministeries, de SER en politici.

Het kabinet zet in op preventie en betere uitvoering van de Arbo-regels. Ook krijgt de mentale gezondheid van kindfluencers aandacht. Verder staat de inzet op psychosociale veiligheid weer in de plannen. Bij het Rijk als werkgever doet de Universiteit van Amsterdam meerjarig onderzoek naar de bescherming van klokkenluiders. Verder wordt er gedragskundig onderzoek gedaan naar psychologische processen die van belang zijn bij het bevorderen van een veilig werk- en meldklimaat.

Het NIP bracht eerder een standpunt over burn-out uit en doet mee aan het multidisciplinaire DESTRESS onderzoek, waarin effectieve manieren om chronische stress bij werknemers te voorkomen onderzocht worden. Ook publiceerde het NIP eerder een paper over psychologische veiligheid om organisaties te ondersteunen bij een proactieve aanpak.

Het kabinet laat tweejaarlijks de financiële situatie, financieel gedrag en de financiële keuzes van studenten onderzoeken door het NIBUD. Daarnaast doen het Kenniscentrum Psychologie en Economisch Gedrag en Wijzer in Geldzaken onderzoek via de Nationale Monitor Geldzorgen over hoe het financieel gaat met Nederlanders. Veel mensen in Nederland kampen met ernstige geldzorgen, problematische schulden of leven onder of rond de armoedegrens. De impact hiervan op mensen is groot. Het kabinet zet daarom in op het Nationaal Programma Armoede en Schulden om de toename van (kinder)armoede te voorkomen en zo mogelijk verder terug te dringen.

Het NIP draagt bij aan de aanpak van geldzorgen door kennis vanuit de psychologie hierover te verzamelen in de expertgroep financieel gedrag en te verspreiden bij een breed publiek.

De klimaatmaatregelen blijven achterlopen en het wordt steeds lastiger om de benodigde wettelijke verplichtingen te kunnen halen. Er wordt via het Klimaatfonds wel ingezet op onder meer de bouw van windparken op zee, aanleg van warmtenetten en stimulering van waterstofproductie. Ook wordt er met gedragsinzichten ingezet op het vergroenen van reisgedrag en circulair gedrag. Maar de kans op het behalen van de doelen voor 2030 is heel erg klein.

Dit is zorgelijk omdat een gezonde en groene leefomgeving bijdraagt aan een goede mentale gezondheid en het verminderen van stress. Vanuit de NIP expertgroep klimaat- en gedragsverandering werken we aan het breed beschikbaar stellen van psychologische kennis over klimaat gerelateerde gedragsverandering.

Diverse overheidsinstanties, zoals het UWV, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de NVWA, werken aan betere naleving, handhaving en toezicht met gedragsinzichten. Het gaat dan bijvoorbeeld om de inzet van gedragsinzichten om overtredingen te voorkomen (bijvoorbeeld door gedragsbeïnvloeding en voorlichting) en om de inzet ervan bij controleren en sanctioneren (bijvoorbeeld het opleggen van boetes).

Ministerie OCW benoemt ook uitdrukkelijk in hun plannen het verder willen bevorderen van het gebruik van gedragsinzichten voor beleid. Bij ministerie IenW worden gedragsinzichten bijvoorbeeld toegepast bij verkeersveiligheid, en het efficiënter gebruik van het hoofdwegennet. Ministerie LVVN zet in 2026 op gedragsonderzoek, een communicatiecampagne en goede informatievoorziening bij de eigenaren van gezelschapsdieren. Doel is verantwoord houderschap te stimuleren.

Het NIP ondersteunt de structurele inzet van psychologen en hun expertise bij beleid. In ons verkiezingspamflet hebben we hier ook uitdrukkelijk toe opgeroepen.