Het advies van de Gezondheidsraad

De Gezondheidsraad heeft het alcoholadvies aangescherpt en de nieuwe conclusie is ondubbelzinnig: alcoholgebruik levert geen gezondheidswinst op en derhalve bestaat er geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik. Zelfs lage consumptieniveaus vergroten het risico op gezondheidsschade. Nuchter blijven is daarom de verstandigste keuze.

Volgens de raad tonen recente wetenschappelijke inzichten aan dat alcoholgebruik het risico verhoogt op onder meer verschillende vormen van kanker, hart- en vaatziekten en andere chronische aandoeningen. Daarnaast wijst de raad op de maatschappelijke gevolgen van alcohol, zoals verkeersongevallen, geweldsincidenten en arbeidsverzuim – niet alleen voor degene die alcohol gebruikt, maar juist ook voor anderen.

Het kabinet wordt opgeroepen om deze inzichten over te zetten naar nieuw alcoholbeleid, gericht op het denormaliseren en ontmoedigen van alcoholgebruik, waaronder verdere beperkingen van alcohol o.a. in het verkeer, in marketing/reclame, in prijsmaatregelen en in de mate van beschikbaarheid (verkooppunten). Daarnaast een betere ondersteuning voor mensen die willen minderen of stoppen.

Proportionaliteit als voorwaarde voor effect

Dergelijke aanbevelingen worden in het publieke debat soms gezien als betuttelend of als een te grote inperking van individuele keuzevrijheid. Voorstellen zoals het volledig verbieden van alcoholverkoop in supermarkten worden door veel mensen als te vergaand ervaren. Wanneer adviezen te ver gaan, te sturend worden, of niet aansluiten bij de situatie van de persoon, kan de effectiviteit afnemen. Vandaar dat maatregelen proportioneel en passend in het huidig tijdsgewricht dienen te zijn.

Nuance bij ‘geen veilige ondergrens’

Hoewel de Gezondheidsraad concludeert dat er geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik bestaat, laten internationale studies zien dat het risico op verloren levensjaren vooral duidelijk toeneemt boven ongeveer één standaardglas per dag. Onder deze grens is het risico klein en epidemiologisch moeilijk detecteerbaar, al is het niet volledig afwezig. Daarbij komt dat het menselijk lichaam zelf kleinehoeveelheden alcohol produceert via fermentatieprocessen in de darmen, wat onderstreept dat het risico vooral ontstaat bij structureel hogere innames.

Deze nuance helpt om het advies in perspectief te plaatsen, zonder af te willen doen aan de boodschap dat minder drinken altijd gezonder is. Om toe te werken naar een samenleving waarin alcoholgebruik minder vanzelfsprekend is, kunnen relatief licht ingrijpende maatregelen al een aanzienlijk effect hebben.

Effectieve, proportionele maatregelen

Zo leidde in Litouwen het verkorten van de verkooptijden in supermarkten (doordeweeks tot 8 uur in de avond) — zonder een totaalverbod — tot een daling van 12–20% in spoedeisende hulp-bezoeken voor acute alcoholintoxicaties. Dit toont aan dat relatief kleine beleidsaanpassingen substantiële gezondheidswinst kunnen opleveren.

Ook waarschuwingsetiketten blijken effectief. Australisch onderzoek laat zien dat duidelijke gezondheidswaarschuwingen op alcoholverpakkingen leiden tot hogere risicoperceptie, meer bewustwording en een grotere bereidheid om het drinkgedrag aan te passen. Zulke maatregelen zijn laagdrempelig, goed uitvoerbaar en hebben aantoonbare impact.

Verhoging van de leeftijdsgrens naar 21 jaar

Voorts is al eerder betoogd door de NIP sectie Verslavingspsychologie om de leeftijd te verhogen naar 21 jaar voor de consumptie van alcohol, net als bij online kansspelen en vapen. Het verhogen van de minimumleeftijd leidt tot aantoonbaar minder alcoholgerelateerde schade, zowel op korte als lange termijn. Uit een Finse cohortstudie blijkt dat mensen die pas vanaf 21 jaar legaal alcohol konden kopen, significant lagere risico’s hadden op alcoholgerelateerde ziekenhuisopnames en sterfte tot op 63-jarige leeftijd dan cohorten die al vanaf 18 jaar toegang hadden. De studie laat zien dat late adolescentie een kritieke ontwikkelingsfase is waarin vroege toegang tot alcohol blijvende schade kan veroorzaken, en dat een hogere leeftijdsgrens dus beschermend werkt voor de volksgezondheid.

Beperking van reclame en blootstelling via influencers

Begin dit jaar berichtte RTL Nieuws over nieuw onderzoek waaruit blijkt dat jonge volgers direct meer zin krijgen in alcohol wanneer influencers drank in beeld brengen. Het onderzoek toont daarmee aan dat alcoholcontent van influencers het drinkverlangen van jonge volgers significant kan verhogen, zelfs zonder dat er sprake is van expliciete reclame. In het RTL Nieuws bericht wordt gesteld dat: ‘Alle blootstelling aan influencers die dit soort gedrag normaliseren, kan leiden tot een toenemende zin en trek in alcohol.’ Het aanpakken van deze blootstelling kan een beschermd effect hebben, net zoals bij terugdringen van reclames.

In Nederland geldt een verbod op alcoholreclame op televisie en radio tussen 6 uur ’s ochtends en 9 uur ’s avonds. Het verder terugdringen van deze reclame is een weg voorwaarts om blootstelling en normalisatie terug te dringen. De internationale literatuur laat zien hoe verder alcoholreclame wordt teruggedrongen, hoe lager het alcoholgebruik, vooral onder jongeren en risicogroepen. De huidige Nederlandse tijdsrestricties zijn dus een stap, maar de evidentie suggereert dat bredere beperkingen (zoals volledige reclameverboden of beperkingen op digitale platform/ marketing) meer impact hebben op volksgezondheid.

Conclusie

Deze uitwerkingen sluiten aan bij de doelstelling van de Gezondheidsraad en de bredere beweging om alcoholgebruik te denormaliseren. Alcohol hoeft geen vanzelfsprekend onderdeel te zijn van het dagelijks leven. Het is belangrijk om alcoholgebruik ontmoedigen, voor alle bevolkingsgroepen en alle leeftijden,
niet alleen voor zwangeren en jongeren. Door risico’s transparanter te communiceren en te kiezen voor bewezen effectieve maatregelen, krijgen burgers betere informatie en ontstaat ruimte voor een gezondere maatschappelijke norm.