Reactie NIP op regeerakkoord: positieve aanknopingspunten, maar ook vragen en zorgen
Afgelopen vrijdag presenteerden de partijleiders van D66, VVD en CDA het coalitieakkoord: Aan de slag. Het NIP is vooral blij dat expliciet de mentale gezondheid van jongeren wordt genoemd, maar is ook positief over de volgende plannen:
• Bestaande zorgakkoorden zoals het Hoofdlijnenakkoord Ouderen, de Hervormingsagenda Jeugd en het Integraal Zorgakkkoord met Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord blijven worden voortgezet.
• Er komt aandacht voor meer centrale regie in de ggz en betere aansluiting tussen wetten (zoals 18-/18+).
• Er komt meer erkenning van mantelzorgers en de waardevolle rol van psychologen in de ondersteuning en het delen van psychologische expertise.
• Er is meer aandacht voor bescherming tegen finfluencers, kindgerichte marketing, ingame aankopen en Buy Now Pay Later-constructies. Dit is een belangrijke stap voor de mentale gezondheid van jongeren.
• Het initiatief om een verbod in te stellen op reclame voor online gokken en om illegale goksites harder aan te pakken. Dit draagt bij aan preventie van verslaving.
• Er is aandacht voor armoede, schulden, wonen en preventie op het werk. Dit is essentieel gezien de grote invloed hiervan op mentale gezondheid.
• Er gaat meer geïnvesteerd worden in de mentale weerbaarheid van studenten door inzet van studentpsychologen.
De onderstaande thema’s uit het coalitietakkoord roepen nog vragen op bij het NIP.
Opleiding en scholing: zorgen over bezuinigingen
De coalitie benadrukt dat zij het potentieel van zorgprofessionals beter wil benutten en dat mensen moeten worden opgeleid voor de zorg die het hardst nodig is. Dit klinkt positief, zeker gezien de grote behoefte aan meer psychologen en de lange wachtlijsten. Tegelijkertijd kondigt de budgettaire bijlage aan dat het budget voor de beschikbaarheidsbijdrage voor medische vervolgopleidingen vanaf 2029 met 110 miljoen euro per jaar wordt verlaagd. Dit raakt ook het budget waaruit de psychologische BIG-opleidingen worden gefinancierd. Hoe deze bezuiniging wordt verdeeld is nog onbekend. Het NIP maakt zich hier zorgen over omdat voor passende zorg, goede triage en diagnostiek in de ggz voldoende expertise essentieel is. Dat laat ook het laatste advies van het capaciteitsorgaan zien waarbij het aantal opleidingsplaatsen voor gz psychologen juist omhoog moet. Daarnaast wil de coalitie investeren in een leven lang ontwikkelen en toewerken naar individuele leerrechten. Hoe dit zich verhoudt tot bestaande scholingsbudgetten en professionele ontwikkeling is nog onduidelijk.
Jeugd en preventie: goede intenties, maar scherpe keuzes nodig
Het regeerakkoord zet in op preventie van mentale problemen bij jongeren en volwassenen, met aandacht voor vroege interventie en het voorkomen van verergering. Dat is positief, maar vraagt om structurele en duurzame investeringen in scholen, teams en wijken. Preventie werkt alleen wanneer deze wordt vormgegeven op basis van bewezen effectieve kennis en met inzet van deskundige professionals aan de voorkant. Daarnaast is het belangrijk te erkennen dat preventie soms juist intensieve zorg vraagt of ondersteuning van ouders en gezinnen. Een te scherp onderscheid tussen preventie, lichte ondersteuning en specialistische zorg sluit niet aan bij de realiteit van kinderen en gezinnen. De coalitie wil ook meer centrale regie over de verschillende wetten, zodat mensen niet tussen wal en schip vallen – bijvoorbeeld bij de overgang van jeugd naar volwassenheid. Dat is wenselijk, maar vraagt volgens het NIP om een duidelijke visie op en tijdige inzet van goed opgeleide psychologen op de juiste plek.
Eigen risico en eigen bijdragen: risico op zorgmijding
Het verhogen van het eigen risico kan een extra drempel vormen voor mantelzorgers die ondersteuning nodig hebben. Tegelijkertijd ontbreekt concrete financiering voor mantelzorgondersteuning in het akkoord. Ook het voornemen om forensische patiënten een eigen bijdrage te laten betalen voor zorg roept bij het NIP vraagtekens op.
Klimaat en gezondheid: effect plannen afhankelijk van uitwerking
De coalitie wil blijven werken aan klimaatdoelen en een schone toekomst. Of de maatregelen voldoende zijn, hangt af van de uitwerking. Het ontbreken van een verbod op fossiele reclame is opvallend, zeker gezien het brede draagvlak in de samenleving hiervoor. Klimaatbeleid heeft directe impact op mentale gezondheid, en verdient daarom blijvende aandacht.
“Ingrepen op de mentale gezondheid brengen zowel risico’s voor individuele burgers, als voor de gehele samenleving”
Monique Rook, directeur NIP: “Het is goed en belangrijk dat het kabinet erkent dat juist jongeren onder grote druk staan in de huidige maatschappij en dat versterking van hun mentale veerkracht noodzakelijk is. Daarnaast roept het akkoord ook belangrijke vragen bij ons op. De aangekondigde bezuinigingen binnen VWS zijn nog onvoldoende uitgewerkt, maar kunnen grote gevolgen hebben voor de toegankelijkheid en kwaliteit van psychologische zorg. Vanuit onze expertise weten we dat ingrepen die de mentale gezondheid raken, niet alleen risico’s met zich meebrengen voor individuele burgers, maar ook voor de samenleving als geheel.”
Samen bouwen aan een duurzame, gezonde en veerkrachtige samenleving
Het NIP blijft zich inzetten voor een veerkrachtige samenleving, waarin psychologische expertise toegankelijk, kwalitatief hoogwaardig en tijdig beschikbaar is. Psychologische expertise over persoonlijke, sociale en omgevingsfactoren die een rol spelen in ons gedrag, is essentieel voor het versterken van mentale gezondheid, het verbeteren van de zorg en het aanpakken van complexe maatschappelijke vraagstukken. Vanuit het NIP blijven we ons samen met onze leden en netwerkpartners inzetten om gezamenlijk werk te maken van structureel beleid dat de mentale gezondheid en veerkracht van onze samenleving duurzaam versterkt.