NIP Psychodiagnostiek congres 2026: keynotes & inhoudelijke sessies

Prof. Léon de Bruin

Zelfdiagnose is een fenomeen dat steeds meer aandacht krijgt binnen de neurodiversiteitsbeweging en de geestelijke gezondheidszorg in bredere zin. Filosoof en hoogleraar cognitieve diversiteit Léon de Bruin vertelt in zijn lezing over de voor- en nadelen ervan. Hoe kwetsbaar is het? Geeft het iemand een spiegel, of is het een struikelblok? In zijn lezing legt De Bruin uit dat zelfdiagnose enerzijds erkenning en houvast kan bieden wanneer formele diagnostiek ontbreekt of tekortschiet, met name in populaties die binnen de ggz ondervertegenwoordigd zijn. Een zelfdiagnose kan functioneren als een ‘voorlopige hypothese’ die recht doet aan ervaringsdeskundigheid en de weg opent naar passende hulp en ondersteuning. Anderzijds kleven er duidelijke risico’s aan zelfdiagnose. Het ontbreken van professionele toetsing vergroot de kans op misdiagnose en op het pathologiseren van normale cognitieve variatie. Online circuleren bovendien sterk vereenvoudigde en geromantiseerde beelden van mentale stoornissen, die confirmation bias kunnen versterken. Een te sterke identificatie met dergelijke beelden kan daarnaast leiden tot de ondermijning van persoonlijke autonomie en het afwijzen van vormen van hulp of ondersteuning, die juist van belang kunnen zijn.  

Biografie

Léon de Bruin promoveerde cum laude aan de Universiteit Leiden met een interdisciplinaire studie naar belichaamde cognitie. Momenteel is hij hoogleraar Cognitieve Diversiteit aan de Radboud Universiteit Nijmegen en hoogleraar Filosofie van de Neurowetenschappen aan het Amsterdam UMC. Hij doet onderzoek en geeft onderwijs op het snijvlak van philosophy of mind, neurowetenschappen en psychiatrie, met bijzondere aandacht voor belichaamde cognitie en neurodiversiteit.

Prof. dr. Anna Lichtwarck-Aschoff

Er is een groeiend besef dat psychopathologie een complex verschijnsel is, gekenmerkt door grote variatie binnen diagnostische classificaties, comorbiditeit en veranderingen in de tijd. In dat licht benadert hoogleraar orthopedagogiek Lichtwarck psychische problemen vanuit een complexe systeembenadering, waarin niet de stoornis, maar de persoon centraal staat. Een psychische aandoening is dan geen vaststaand iets dat iemand heeft, maar kun je zien als een dynamisch patroon dat ontstaat uit de interactie tussen een persoon en omgeving. Wanneer we erkennen dat psychopathologie een dynamisch verschijnsel is en uniek is voor iedere cliënt, geven gepersonaliseerde procesmetingen mogelijk beter inzicht in de problematiek dan gestandaardiseerde vragenlijsten. In haar lezing vertelt Lichtwarck over de basisprincipes van een complexe systeembenadering (in vergelijking met een individualistische, biomedische benadering) en laat ze zien hoe gepersonaliseerde procesmeting nieuwe mogelijkheden biedt voor diagnostiek, monitoring en behandeling op maat.

Biografie

Anna Lichtwarck-Aschoff is hoogleraar orthopedagogiek bij de Rijksuniversiteit Groningen, waar zij 2008 promoveerde op het onderwerp identiteitsontwikkeling bij jongeren. In haar onderzoek benadrukt Lichtwarck het belang van een complexe systeembenadering voor het begrijpen van psychisch lijden en herstel. Kenmerkend voor haar werk is de nauwe samenwerking met de praktijk: verzamelde data zijn direct relevant en bruikbaar voor cliënten en professionals. Met iamYu, een applicatie voor gepersonaliseerde procesmonitoring behaalde ze de derde plaats bij de Medische Inspirator prijs.

Prof. dr. Bruno Verschuere

Onterechte veroordelingen en recidive door voorwaardelijk vrijgelaten daders laten zien welke enorme impact fouten in forensische besluitvorming kunnen hebben. In zijn afsluitende keynote betoogt Bruno Verschuere – hoogleraar Forensische Psychologie – dat we, om forensische besluitvorming te verbeteren, scherp moeten hebben wat wel en niet meetelt. Maar kennis alleen is onvoldoende, aangezien vertekeningen in menselijke besluitvorming (‘’biases ‘’) hardnekkig zijn.

Binnen zijn onderzoeksgroep aan de Universiteit van Amsterdam worden empirische procedures getest die mogelijk bescherming bieden tegen vertekenende informatie, waaronder blindering, volgorde-bepaling, de scenario-methode en de advocaat van de duivel-aanpak. Tijdens het Psychodiagnostiek congres zal Bruno Verschuere de eerste bevindingen presenteren en deze illustreren aan de hand voor twee centrale taken in de forensische psychologie: Het inschatten van het crimineel recidiverisico en de geloofwaardigheidsbeoordeling.

Biografie

Bruno Verschuere is hoogleraar Forensische Psychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij behaalde zijn masterdiploma Klinische Psychologie aan de KU Leuven (2000) en promoveerde aan de Universiteit Gent (2005) waar hij ook postdoctoraal onderzoek verrichtte. Sinds 2011 is hij verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij de master Klinische Forensische Psychologie coördineert. Hij doet onderzoek naar waarheidsvinding, risicotaxatie en hervonden herinneringen. Momenteel is hij hoofd van de programmagroep Klinische Psychologie.

Dr. Bert Lenaert

Met technologische innovaties ontstaan nieuwe mogelijkheden voor psychodiagnostiek en behandeling. Neem de Experience Sampling Methode (ESM), waarin een app herhaaldelijk meet met welke gedachten, gevoelens, gedrag of symptomen jouw cliënt zich door het dagelijkse leven beweegt. Er ontstaat als het ware een film van jouw client in zijn of haar eigen omgeving.  Deze workshop laat zien wat de mogelijkheden zijn van ESM binnen de psychodiagnostiek. Aan de hand van praktijkvoorbeelden, onder meer uit de neuropsychologie, vraagt Lenaert zich af of ESM altijd een goed idee is, of het aanvullend of vervangend gebruikt kan worden en hoe de methode er in de toekomst uit zou kunnen zien.  

Biografie

Bert Lenaert is universitair docent binnen de vakgroep Gezondheidsbevordering van de Universiteit Maastricht. Na zijn promotie in Leuven, deed hij onderzoek naar het bevorderen van herstel bij mensen met hersenletsel. Hiertoe ontwikkelde hij binnen het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg een interventie voor vermoeidheid na hersenletsel, gebaseerd op de Experience Sampling Methode. 

Dr. Richard Vuijk 

‘Doe eens normaal’, ‘Stel je niet zo aan’, ‘Zo moet het niet’. Zomaar een greep uit opmerkingen die volwassenen met een autismespectrumstoornis (ASS) vanaf de kindertijd te horen kunnen krijgen. De gevolgen zijn nadelig: onzekerheid in contact, weinig zelfvertrouwen, wantrouwen of zelfs vermijding. Aan de andere kant zien we de laatste jaren meer en meer de kracht en de mogelijkheden in mensen met ASS. De workshop van Richard Vuijk biedt een actueel en praktijkgericht perspectief op persoonlijkheidsontwikkeling en persoonlijkheidspathologie bij volwassenen met ASS. Vuijk besteedt aandacht aan de kracht en de kwetsbaarheid van cliënten. Hij legt uit hoe je in de diagnostiek kunt meebewegen en hoe je een behandeling vormgeeft vanuit een schematherapeutisch denkkader.  

Biografie

Richard Vuijk is klinisch psycholoog en psychotherapeut bij Sarr Autisme Rotterdam, docent én eigenaar van AutismeSpectrumNederland, een praktijk voor scholing, supervisie en consultatie. Vuijk doet onderzoek naar psychodiagnostiek, persoonlijkheid(spathologie) en psychotherapie bij volwassenen met ASS en is in 2022 op dat onderwerp gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam. 

Dr. Nagila Koster en Dr. Pinés Nuku 

De mentale gezondheid van jongeren is onderwerp van gesprek. Op TikTok, Instagram en YouTube en ook in het nieuws. Het ‘labelen’ van gedrag, gedachten en gevoel gebeurt veel en lang niet altijd door deskundigen. Jongeren groeien op met de uitdagingen en de kansen die hen in de huidige westerse maatschappij worden geboden, en lopen daar soms in vast. In een fase waarin de identiteit sterk in ontwikkeling is, kan diagnostiek zowel kansrijk als kwetsbaar zijn. Nagila Koster en Pinés Nuku nemen je mee in de wereld van ‘adolescent mental health’. In deze interactieve workshop ligt de nadruk op een ontwikkelingsgericht en transdiagnostisch perspectief op diagnostiek. Thema’s die aan bod zullen komen zijn: de ontwikkeling van psychopathologie en vroegdetectie, herstelgericht werken, collaboratieve diagnostiek en een adolescent specifieke bejegening.

Biografie

Nagila Koster is klinisch psycholoog en senior onderzoeker bij Herlaarhof, een expertisecentrum voor kind- en jeugdpsychiatrie en onderdeel van Reinier van Arkel. In 2023 promoveerde zij daarnaast aan de Universiteit Utrecht binnen het APOLO onderzoeksproject, waarin over langere tijd de persoonlijkheidsontwikkeling van jongeren wordt gevolgd.  

Drs. Stéphanie Dijkstra 

Dit is een praktische workshop over het ondersteunen van psychologen in hun leerproces op het gebied van diagnostiek. Wat zijn de taken en verantwoordelijkheden van de werkbegeleider en van de supervisor? Hoe bewaak je de balans tussen doelen en wensen vanuit de opleiding enerzijds en eisen en verwachtingen op de werkvloer anderzijds? Je leert hoe je een opleideling kunt helpen met het aanbrengen van structuur in het psychologisch onderzoeksproces en hoe je het diagnostisch redeneren kunt bevorderen. Maar hoe doe je dat? 

Biografie

Stéphanie Dijkstra is Gz-psycholoog in opleiding tot specialist, PhD-kandidaat bij de afdeling Psychiatrie van het Amsterdam UMC en supervisor. Daarnaast is zij hoofddocent Psychodiagnostiek binnen de Gz-opleiding van de RINO Amsterdam. Haar achtergrond in de filosofie draagt bij aan het nadenken over mens, psyche en psychopathologie. 

Dr. Esmee Verhulp en dr. Kirsten Smeets 

Als je de resultaten van psychologisch onderzoek gaat bespreken met je client, wil je een begrijpelijke boodschap overbrengen. Psychologen in het UMC Utrecht doen dat met behulp van visuele ondersteuning in hun communicatie richting cliënten. In deze workshop ontdek je de kracht van beeld in het overbrengen van complexe informatie. Je gaat aan de slag met het bespreken van onderzoeksresultaten op hoofdlijnen. De visualisaties helpen je om de ingewikkelde materie terug te brengen tot de kern, wat de boodschap voor de client duidelijker maakt. Er is oefenmateriaal voor het bespreken van resultaten uit intelligentieonderzoek, neuropsychologisch onderzoek en sociaal en emotioneel persoonlijkheidsonderzoek met kinderen, jeugdigen en volwassenen. Na het volgen van de workshop heb je ervaring opgedaan met het visuele format voor verslaglegging over de psychodiagnostiek. 

Biografie

Esmée Verhulp is onderzoeker en docent Ontwikkelingspsychologie van de Universiteit Utrecht. Daarnaast is zij als gz-psycholoog betrokken bij de patiëntenzorg binnen de zorglijn Ontwikkeling in Perspectief van het UMC Utrecht. Kirsten Smeets werkt als gz-psycholoog op de afdeling Psychiatrie van het UMC Utrecht. Daar combineert ze patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek binnen de zorglijn Ontwikkeling in Perspectief.  

Drs. Femke Jonker

Hoe komt het dat een behandeling niet altijd van de grond komt of stagneert? De workshop van Femke Jonker gaat over ‘behandelbaarheid’. Wat is het precies? En hoe krijg je er een beeld van in de diagnostiekfase? Een externaliserende cliënt lijkt misschien minder goed behandelbaar, maar hoe onderzoek je of er toch mogelijkheden zijn? De insteek van de workshop is praktijkgericht. Het blijft niet bij een theoretisch verhaal, maar je ziet korte demonstraties van gesprekken (met een professionele acteur!) waarop je met elkaar gaat reflecteren. Heeft iemand uit de groep een suggestie voor een alternatieve aanpak om de behandelbaarheid te onderzoeken? Dan speelt de acteur nog even door. Ook leer je hoe je jezelf als instrument kunt inzetten om behandelbaarheid van een cliënt te onderzoeken. Deze workshop is interessant voor ieder ervaringsniveau en voor ieder ervaringsveld. 

Biografie

Femke Jonker is klinisch psycholoog en als diagnosticus, behandelaar en bestuurder werkzaam bij verschillende instellingen. Daarnaast is zij pro Justitia rapporteur, gastdocent en supervisor diagnostiek, management en wetenschappelijk onderzoek. Haar expertise omvat persoonlijkheidsstoornissen, forensische zorg en LVB. Momenteel promoveert Jonker op de ADAPT, een diagnostisch instrument dat adaptieve vaardigheden meet. 

Prof. Harald Merckelbach, prof. Brechje Dandachi-FitzGerald, dr. Maarten Peters en dr. Jeroen Roor

Cliënten geven niet altijd een adequaat beeld van de ervaren problemen en klachten. Soms dikken ze problemen aan en soms is er sprake van onderrapportage. In veel gevallen weten we niet waarom het gebeurt. Wel weten we dat het in psychodiagnostisch onderzoek kan leiden tot een vertekend beeld van de problematiek. We zeggen ook wel dat er sprake is van verstoorde symptoomvaliditeit. In de klinische praktijk blijkt dit een lastig probleem. Hoe komt het dat een cliënt een ander beeld geeft van de klachten? Moet je het bespreekbaar maken? En hoe?
In deze workshop wordt eerst een algemene inleiding gegeven op symptoom- en prestatievaliditeit, met specifieke aandacht voor de mogelijke gevolgen van een vertekende klachtenpresentatie voor de cliëntzorg. Vervolgens worden twee nieuwe validiteitstesten gepresenteerd (SRSI en AHS). De workshop eindigt met de vraag hoe je kunt omgaan met cliënten die een vertekend beeld geven van hun klachten. We gaan graag met de deelnemers in gesprek en bieden volop ruimte voor vragen.

Biografie

Prof. Harald Merckelbach (hoogleraar Psychologie), prof. Brechje Dandachi-FitzGerald (bijzonder hoogleraar en hoofdopleider Psychotherapie), dr. Maarten Peters (universitair hoofddocent en waarnemend hoofdopleider GZ) en dr. Jeroen Roor (klinisch neuropsycholoog) verrichten samen onderzoek naar vertekeningen in de manier waarop cliënten hun klachten presenteren.  In hun werk richten zij zich op vragen als “Hoe kunnen we dit vaststellen?“, Wat zijn mogelijke oorzaken?” en “Wat betekent dit voor diagnostiek en behandeling?” De bevindingen leveren inzichten op die relevant zijn voor psychodiagnostiek en behandeling in de klinische praktijk.

Terug naar boven