Charlotte Axmann wint NIP Masterscriptieprijs Sociale Psychologie 2025

De selectiecommissie beoordeelde de drie genomineerde inzendingen op vijf vaste criteria: structuur en opbouw, toepasbaarheid, maatschappelijke waarde, innovatieve en creatieve waarde en wetenschappelijke kwaliteit. De eindronde was bijzonder spannend, omdat meerdere kandidaten zeer hoog scoorden; uiteindelijk bleek Charlotte’s thesis nét het meest overtuigend op het geheel van deze onderdelen.

De jury over de scriptie van Charlotte Axmann

Ilja van Beest:
“Een uitstekend opgebouwde en wetenschappelijk sterke thesis die een originele bijdrage levert aan het begrip van miskenning en complotdenken. De theoretische onderbouwing en methodologische zorgvuldigheid zijn van hoog niveau. Om de robuustheid van de hypothesen verder te exploreren was het mogelijk geweest om de twee samples samen te voegen. Verdere verbeterpunten liggen in de praktische vertaalslag en het expliciteren van maatschappelijke implicaties.”

Ellen van der Werff:
“De thesis is helder opgebouwd en beschreven. Het richt zich op een belangrijk maatschappelijk onderwerp, namelijk het geloof in complottheorieën. Het onderzoek heeft een nieuwe zienswijze, namelijk of het geloof in complottheorieën groter is als mensen denken dat hun groep miskent wordt. Door de vele variabelen die zijn meegenomen is het soms wat lastiger te volgen. De practical implications zijn nog behoorlijk breed, niet erg concreet voor bijvoorbeeld beleidsmakers. Het onderzoek is zeer zorgvuldig en verantwoord uitgevoerd.”

Michael Vliek:
“Interessante, goedgeschreven these op een maatschappelijk urgent thema van het geloof in complottheorieën. Een belangrijk nieuw inzicht uit de studie (2 studies!) is dat gevoelens van miskenning van de eigen groep een belangrijke drijfveer voor het geloof in complottheorieën zijn en bestaande verschillen tussen lage en hoge status groepen kan verklaren. De toepassing / praktische implicaties worden slechts summier behandeld. Dat is jammer, want de inzichten uit deze studie zijn relevant voor beleid rond desinformatie. Het onderzoek is zorgvuldig opgezet en uitgevoerd, onderzoeksresultaten worden met voldoende nuance gebracht, hypothesen zijn gepreregistreerd.”

Maatschappelijke relevantie

Het thema miskenning in relatie tot complotdenken sluit sterk aan bij actuele maatschappelijke ontwikkelingen. De jury benadrukt dat het onderzoek waardevolle inzichten biedt in psychologische processen die een rol spelen in het publieke debat over wantrouwen en polarisatie.

“Het idee om miskenning experimenteel te induceren en te onderzoeken als antecedent van complotdenken is vernieuwend. De combinatie van statusgroepen (laag- en hoogopgeleid) is origineel en goed gemotiveerd. De creatieve vertaalslag naar een ‘specifieke’ versus ‘algemene’ complottheorie is sterk, hoewel het minder helder is waarom de hypothesen over specifiek complotten (gericht op de ingroup) en algemeen complotten hetzelfde zijn.“ aldus Ilja van Beest.

De thesis is zorgvuldig, transparant en ethisch verantwoord uitgevoerd. De preregistratie, replicatie in twee steekproeven en kritische reflectie op methodologische keuzes worden nadrukkelijk genoemd als sterke punten. De commissie merkt op dat het samenvoegen van de steekproeven mogelijk extra inzicht had kunnen bieden, maar dat dit de kwaliteit niet in de weg staat.

Miriam Madeleine Müller – eervolle tweede

Miriam Madeleine Müller behaalde de tweede plaats met haar thesis “Engaged at Work, Engaged at Home? An Experience Sampling Study”. De jury spreekt van een zorgvuldig uitgevoerde empirische studie met een sterke theoretische basis. De toepassing van een experience sampling-design binnen het werk-privéonderzoek wordt als overtuigend en methodologisch degelijk beoordeeld.

De commissie waardeert vooral de transparantie van de analyses en de volwassen manier waarop null-resultaten worden geïnterpreteerd. De maatschappelijke relevantie, onder andere rond werk-privébalans en moderne gezinsrollen, is duidelijk aanwezig. De praktische implicaties hadden volgens de jury nog explicieter uitgewerkt kunnen worden, maar wetenschappelijk gezien is dit een voorbeeldige masterthesis.

Odeta Tase – goede derde

De derde plaats is toegekend aan Odeta Tase voor haar thesis “Mind the Gap: Investigating Why People Worry About Political Polarisation”. De jury noemt het onderzoek ambitieus en origineel, met een sterke combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve methoden. Het onderwerp, zorgen over politieke polarisatie, is maatschappelijk uiterst actueel en wordt in de thesis helder en grondig onderzocht.

De commissie prijst de zorgvuldige uitvoering, de ontwikkeling van een nieuwe meetschaal en de heldere rapportage. Hoewel de vertaalslag naar concrete beleidsimplicaties nog verder had gemogen, levert de thesis een waardevolle bijdrage aan het begrijpen van psychologische mechanismen achter polarisatie in de samenleving.

Charlotte Axmann over haar scriptie

Ik heb met veel plezier en interesse aan dit onderzoek gewerkt, met als doel beter te begrijpen wanneer en waarom mensen in complottheorieën geloven. In mijn scriptie onderzocht ik hoe gevoelens van miskenning – het niet erkend of gewaardeerd worden door de samenleving – kunnen bijdragen aan het geloof in complottheorieën. Hoewel lage status vaak wordt gezien als een mogelijke risicofactor, geeft dit onderzoek een eerste aanwijzing dat zowel mensen met een hoge als een lage status die zich miskend voelen, sterker geneigd zijn om in complottheorieën te geloven.

Wat mij betreft is dit een erg relevant inzicht. Het laat zien hoe belangrijk het is dat mensen zich gezien en gewaardeerd voelen door de samenleving. Ik kijk er dan ook erg naar uit om hier in de toekomst verder onderzoek naar te doen!
Tot slot wil ik in het bijzonder mijn scriptiebegeleider Ernestine Gordijn bedanken voor haar goede begeleiding en waardevolle feedback.

Over de NIP Scriptieprijs Sociale Psychologie

Met de jaarlijkse scriptieprijs wil het NIP vernieuwend en kwalitatief hoogwaardig onderzoek binnen de sociale psychologie stimuleren. De jury kijkt daarbij naar de wetenschappelijke degelijkheid van het onderzoek, de relevantie voor het vakgebied en de bijdrage aan actuele maatschappelijke vraagstukken.

Dit waren de genomineerden