ING onderzocht recent de Financiële onafhankelijkheid van vrouwen. De uitkomsten lijken bemoedigend: vrijwel alle ondervraagde vrouwen vinden het belangrijk om financieel zelfstandig te zijn en een grote meerderheid kan daadwerkelijk goed rondkomen van het eigen inkomen. Toch geeft de helft aan hulp te willen bij de financiën. De meeste vrouwen willen “tips over toeslagen, belastingvoordelen en regelingen waar zij recht op hebben”.

De vraag om tips leidt al snel tot een schijnbaar logische conclusie: We moeten vrouwen beter informeren. En voordat je het weet is er weer een nieuwe voorlichtingscampagne of cursus geboren. Als twee gedragspsychologen die bij financiële instellingen hebben gewerkt, herkennen we deze reflex. Maar verandert dat gedrag echt?

Dat informatie alléén zelden tot gedragsverandering leidt blijkt overduidelijk uit recent onderzoek van Albarracín en collega’s (2024). Zij analyseerden honderden meta-analyses om te bepalen welke factoren daadwerkelijk bijdragen aan gedragsverandering. De conclusie is glashelder: informatie en kennis zijn het minst effectief. Interventies die zich richten op het systematisch verbeteren van toegang (zoals automatische inschrijving of lagere kosten) en gewoontes (zoals elke maand beleggen) blijken vele malen effectiever.

Voorlichtingscampagnes raken zelden het echte probleem. Als je bijvoorbeeld niet-beleggende vrouwen informeert dat beleggen belangrijk is, vergroot je eerder de kloof. Het geeft de indruk dat zij een motivatieprobleem hebben of “het niet kunnen”. Terwijl de realiteit meestal draait om praktische drempels: onduidelijke systemen, ingewikkelde formulieren, of simpelweg geen idee waar te beginnen.

Dat vrouwen zélf om meer informatie vragen, is begrijpelijk. Het is het meest zichtbare wat je mist. Maar als gedragswetenschappers weten we: mensen weten wellicht wel wat ze willen (en zelfs dat lang niet altijd), maar niet wat ze nodig hebben om daar te komen. Vragen wat iemand zou willen is dan ook niet hetzelfde als onderzoeken wat écht werkt.

Dat maakt het onderzoek van ING niet minder waardevol – integendeel. Het toont het belang van financiële onafhankelijkheid voor vrouwen, en het biedt inzicht in hun beleving en hulpbehoefte. Maar de vertaalslag naar beleid en interventie verdient meer diepgang dan ‘meer bewustwording’.

De oproep die wij willen doen is dan ook: luister naar wat mensen zeggen, maar baseer je acties op wat bewezen werkt. Kijk verder dan het laaghangend fruit van de voorlichtingsfolder en nieuwe cursus. Investeer in toegankelijke systemen, praktische begeleiding bij het aanleren van bestendige gewoontes en structurele ondersteuning. Dat is hoe we vrouwen werkelijk vooruithelpen.