Column Niels Farenhorst: ‘Growing into deficit?’
Het was tijdens onze studie psychologie dat wij kennis maakten met het begrip levenslooppsychologie. Daar hadden we een prachtig geïllustreerd boek bij: ‘Lifespan Development’. Een rode draad was het idee dat er in iedere levensfase specifieke taken te verrichten zijn. We kenden het begrip ontwikkelingspsychologie en we realiseerden ons dat het best opmerkelijk was dat dit vak zich (toen) beperkte tot kinderen en jeugdigen. Wanneer begint ontwikkeling en wanneer eindigt het? De meest ultieme uitersten lijken geboorte (conceptie?) en dood. Maar ook daarover kun je discussiëren. Wat gebeurt daarvoor en wat daarna? Misschien kun je wel zeggen dat alles wat leeft zich in zekere zin ontwikkelt. Dat geldt voor individuen maar ook voor (sub)culturen. De vraag is echter in welke richting?
Een poosje geleden sprak ik met een collega over het begrip ‘growing into deficit’; het fenomeen dat aanduidt dat vroeg ontstane hersenschade zich pas in een latere ontwikkelingsfase manifesteert. Omdat dit in haar eigen familie speelde, vertelde ze aanvankelijk last van dit begrip te hebben gehad. Het voelde als een dreigende voorspelling: nu gaat het goed, maar later….
Hoewel de term min of meer neutrale jargon is die een fenomeen aanduidt, kan zij worden ervaren als een dreigende paradox. Bij groeien denken we – met uitzondering van kanker – vaak aan een positieve ontwikkeling. Bij kinderen en jongeren met een aangeboren – of op jonge leeftijd ontstane – variatie kan de gedachte aan de toekomst veel bezorgdheid oproepen. Is die bezorgdheid zinvol? Kunnen we de jongeren of ouders die komende problemen ‘ontkennen’ niet beter gelijk geven? Is het niet vooral belangrijk om te blijven geloven in jouw kind? Om te blijven vertrouwen dat – ook al komen er grote hindernissen – hij of zij op de één of andere manier een weg zal vinden? Hoe nuttig zijn goedbedoelde waarschuwingen en voorspellingen van professionals? We kennen legio voorbeelden van hoe we er regelmatig behoorlijk naast kunnen zitten.
Daarnaast geldt het op enig moment ontstaan van een mismatch tussen onze vermogens en de taken die het leven ons stelt, in zekere zin voor ons allemaal. Met het klimmen der jaren blijken allerlei functies een dalende curve te vertonen. Daarbij wordt onze cultuur steeds sneller, complexer en intoleranter. Je valt eerder uit de boot als je niet mee kunt komen met de veeleisende sociale media cultuur. Het groeiend aantal mensen met burn-out klachten en het dalende mentale welzijn lijken erop te wijzen dat steeds minder mensen toegerust zijn voor de opgaven die hun leven en leefomgeving stellen. Een (relatief) tekort aan vaardigheden, copingstrategieën en/of fake-achtige overtuigingen, leiden ertoe dat zich problemen ontwikkelen.
Ervaren we een soort collectieve ‘growing into deficit’ (or am I growing old)? Komt het nog goed met ons als mensheid? De toekomst is onzeker en onvoorspelbaar. En dat is misschien maar goed ook. Dat betekent dat er altijd ruimte is voor hoop…
Tekst: Niels Farenhorst