“In het verpleeghuis komt alles samen: de complexiteit, de samenwerking en de mens achter de problematiek.”

Een bewuste keuze voor een veelzijdig werkveld

De keuze voor de ouderenzorg komt bij beide psychologen voort uit een combinatie van persoonlijke interesse, praktijkervaring en ruimte om te pionieren. Voor Maaike begon die interesse al tijdens haar studie, toen ze werkte in de thuiszorg. “Het levensverhaal van cliënten fascineerde me, hoe wat mensen hebben meegemaakt hen vormt.” Die nieuwsgierigheid naar de mens achter de problematiek sluit aan bij wat Ellen later ook in haar werk ervaart. Zij benadrukt juist de breedte van het werkveld: “In het verpleeghuis komt alles samen: de complexiteit, de samenwerking en de mens achter de problematiek.”

Beiden beschrijven de ouderenzorg als een plek waar veel ruimte is voor ontwikkeling. Maaike kreeg de kans om mee te bouwen aan nieuwe initiatieven, zoals een ambulant consultteam en innovaties rondom zorg en leefomgeving. Ellen herkent dat pionierende karakter: “Het eerste half jaar van de opleiding was spannend: “wat wordt er van mij verwacht en waar gaat de opleiding toe leiden, voor mij persoonlijk als voor de VVT, maar gaf ook een pioniersgevoel. Als eerste klinisch psycholoog binnen haar organisatie draagt zij actief bij aan het verder vormgeven en positioneren van de rol van de klinisch psycholoog binnen de VVT.

Juist die combinatie van inhoudelijke complexiteit, samenwerking en ontwikkelmogelijkheden maakt dat beiden zich blijvend verbonden voelen met de ouderenzorg.

Opleiden in de praktijk: intensief en verrijkend

“Het is geen sprint, maar een marathon.”

De opleiding tot klinisch psycholoog ervaren Ellen en Maaike als een intensief, maar waardevol traject dat veel vraagt van hun flexibiliteit en doorzettingsvermogen. Het combineren van opleiding, werk en privé vraagt om bewuste keuzes en het bewaken van grenzen. Tegelijkertijd levert het traject veel op, juist door de variatie en verdieping.

Ellen benadrukt daarbij hoe de opleiding haar helpt om met meer afstand en vanuit verschillende perspectieven naar complexe situaties te kijken. Juist die verdieping en verbreding ervaart zij als een belangrijke meerwaarde in haar werk binnen de ouderenzorg. Voor beiden zit die meerwaarde onder andere in het werken binnen verschillende sectoren. Door ervaring op te doen in de GGZ, het ziekenhuis en de VVT kregen zij zicht op de volledige zorgketen rondom ouderen. Die breedte versterkt het klinisch denken en de toepasbaarheid in de praktijk.

Steun blijkt voor beiden een belangrijke factor om het traject vol te houden, van collega’s, het thuisfront en van elkaar. Daarnaast helpt relativeringsvermogen. Zoals Maaike het samenvat: “Niet alles hoeft nu.”

Een rol met diepgang én overzicht

‘Het gaat om meedenken over analyse en aanpak, zodat teams zelf verder kunnen’

In de dagelijkse praktijk vervullen Ellen en Maaike een rol die zich kenmerkt door specialistische diepgang en een overstijgende blik op zorg en organisatie. Beiden werken met complexe casuïstiek, vaak binnen de gerontopsychiatrie, en vervullen een consultatieve rol richting collega’s. Daarbij ligt de nadruk niet per se op het overnemen van behandeling, maar op het versterken van teams in hun handelen.

Die werkwijze sluit aan bij hoe Maaike haar rol invult, waarbij consultatie kan variëren van sparren tot het tijdelijk overnemen van een deel van de behandeling. Daarbij biedt de opleiding tot psychotherapeut binnen de KP-opleiding extra mogelijkheden voor specialistische interventies, ook binnen het verpleeghuis.

Naast directe cliëntenzorg zijn beiden betrokken bij teamondersteuning en organisatieontwikkeling. Juist dat schakelen tussen niveaus maakt het mogelijk om niet alleen individuele casuïstiek te beïnvloeden, maar ook bij te dragen aan bredere kwaliteitsverbetering.

Positionering: zichtbaar maken van meerwaarde

De komst van de klinisch psycholoog binnen de VVT vraagt om een actieve positionering binnen organisaties. Beide psychologen ervaren dat zij hierin deels nog pionieren. Het werken met complexe casuïstiek helpt om de meerwaarde zichtbaar te maken, maar de rol is nog niet overal vanzelfsprekend. “Verwachtingen zijn niet altijd helder,” geeft Ellen aan. “Daar ligt ook een taak in het uitleggen van ons vak.”

Tegelijkertijd wordt er binnen organisaties steeds bewuster nagedacht over functiedifferentiatie. Maaike beschrijft hoe binnen haar organisatie is gewerkt aan een functiematrix en een duidelijk profiel voor de klinisch psycholoog. Dat biedt houvast, al blijft de invulling zich in de praktijk verder ontwikkelen. Wat opvalt, is dat deze zoektocht gepaard gaat met enthousiasme en ruimte om de rol verder te laten groeien.

De rol van ‘eerste gedragskundige’

Binnen de ouderenzorg wordt steeds vaker gesproken over de rol van ‘eerste gedragskundige’. Ellen ziet dit als een positieve ontwikkeling: “Het draagt bij aan meer gelijkwaardigheid tussen disciplines en helpt om naast het medische model ook nadrukkelijk ruimte te maken voor gedragskundige en psychologische perspectieven.”

Maaike herkent deze ontwikkeling, al wordt er binnen haar organisatie nog niet expliciet met deze rol gewerkt. Tegelijkertijd ziet zij de potentie: wanneer deze functie bijdraagt aan een verschuiving richting meer aandacht voor welzijn en kwaliteit van leven, en aan gelijkwaardigheid tussen medische en psychologische behandelaren, kan dit volgens haar een waardevolle aanvulling zijn op de bestaande zorgstructuur.

Samenwerking als sleutel: ‘Iedere discipline ziet een deel van de puzzel’

Samenwerking vormt een essentieel onderdeel van het werk van de klinisch psycholoog in de ouderenzorg. De klinisch psycholoog vervult hierin vooral een aanvullende rol, met name bij complexe en overstijgende vraagstukken. Tegelijkertijd benadrukken Ellen en Maaike dat GZ-psychologen binnen de VVT al een brede en waardevolle bijdrage leveren op het gebied van diagnostiek, behandeling, opleiding en beleid.

Juist in de ouderenzorg nemen gz-psychologen vaak een breed takenpakket op zich, dat regelmatig verder gaat dan hun oorspronkelijke opleiding. De klinisch psycholoog sluit hierop aan, met specifieke expertise in complexe en minder gestructureerde casuïstiek, en met een sterkere positionering op het gebied van wetenschap en beleid. Daarmee versterken beide rollen elkaar: waar de gz-psycholoog breed inzetbaar is, kan de klinisch psycholoog juist bijdragen bij complexe vraagstukken en in het verbinden van praktijk, kennisontwikkeling en organisatie.

Binnen multidisciplinaire teams werken zij nauw samen met gz-psychologen, artsen, verpleegkundigen en andere behandelaren. Daarbij ligt de nadruk op het benutten van elkaars expertise, in plaats van het afbakenen van rollen. Juist door alle perspectieven samen te brengen ontstaat een beter gedragen aanpak.

Meerwaarde voor cliënten, teams en organisaties

De meerwaarde van de klinisch psycholoog komt op verschillende niveaus tot uiting. Voor cliënten en hun naasten betekent dit meer aandacht voor de onderliggende mechanismen van gedrag en passende behandelinterventies. Voor teams biedt het ondersteuning bij complexe situaties en versterking van hun deskundigheid.

Daarnaast speelt de klinisch psycholoog een belangrijke rol in het verbinden van praktijkervaring met kennisontwikkeling en organisatievraagstukken. Dat draagt bij aan verdere professionalisering van de zorg en aan de ontwikkeling van het vakgebied van de ouderenpsychologie.

Een vak in beweging

“De ouderenzorg is allesbehalve ‘suf’: het is een inhoudelijk uitdagend en maatschappelijk relevant werkveld.”

De inzet van klinisch psychologen binnen de VVT zien Ellen en Maaike als een belangrijke stap in de ontwikkeling van het vak.
Tegelijkertijd zien zij dat organisaties steeds meer openstaan voor het psychologische perspectief, naast het medische model. Maaike benadrukt daarbij het belang van verdere versterking van onderzoek binnen de VVT, juist voor doelgroepen die nu nog relatief onderbelicht zijn, zoals mensen met dementie. De aanwezigheid van klinisch psychologen kan hierin een belangrijke impuls geven.

Blik op de toekomst

Voor de toekomst hopen Ellen en Maaike dat hun traject gezien kan worden als een “showcase” en anderen inspireert om de stap naar de KP-opleiding binnen de ouderenzorg te zetten. Vanuit hun eigen ervaringen binnen de VVT hebben zij bovendien samen de handreiking*: Implementatie van de klinisch psycholoog in de VVT geschreven. Daarin bieden ze praktische handvatten voor organisaties en professionals die de rol van de klinisch psycholoog binnen de ouderenzorg verder willen vormgeven en implementeren.

Een ontwikkeling die zij toejuichen, en waarbij zij via het Consortium Klinische Ouderenpsychologie ook betrokken zijn, is de mogelijke specialisatie tot klinisch ouderenpsycholoog. Een gerichte opleidingsroute kan beter aansluiten bij de complexiteit van deze doelgroep en bijdragen aan beter toegeruste professionals. Daarnaast zien zij kansen in verdere samenwerking tussen instellingen, zodat opleidingsroutes beter ingebed raken in de praktijk van de ouderenzorg.

Samen bouwen aan de toekomst

Tot slot benadrukken beiden dat hun traject alleen mogelijk was dankzij goede samenwerking tussen verschillende sectoren, zoals GGZ, ziekenhuis en VVT. Die samenwerking zien zij als een belangrijke voorwaarde voor verdere ontwikkeling van het vak. Met hun ervaringen hopen zij bij te dragen aan een beweging waarin de klinisch psycholoog een vanzelfsprekende plek krijgt binnen de ouderenzorg, en waarin steeds meer collega’s kiezen voor dit veelzijdige en betekenisvolle werkveld.

Wil je meer weten?

Ben je geïnteresseerd in de handreiking ‘Implementatie van de klinisch psycholoog in de VVT’ of heb je andere vragen? Neem per mail contact op met Ellen van Mensvoort of  Maaike van Kordenoordt.